Erfbelasting bij de wettelijke verdeling: een gezin in twee momenten
Laatst gecontroleerd: 20 juli 2026. Geschreven door Maarten Beekman. Dit is algemene informatie, geen fiscaal advies.
De erfbelasting is vaak in het nieuws. Toch begrijpen weinig mensen hoe de meest voorkomende situatie precies werkt: een echtpaar met kinderen, waarbij eerst de ene partner overlijdt en jaren later de andere. Deze situatie heet de wettelijke verdeling.
Er leeft één hardnekkig misverstand. Bij het eerste overlijden lijkt het alsof de kinderen niets krijgen. Toch kunnen zij dan al erfbelasting verschuldigd zijn. En bij het tweede overlijden komt dat papieren erfdeel alsnog terug. Deze pagina volgt dezelfde euro's door beide momenten heen, aan de hand van een gewoon gezin. Geen mening over de hoogte van de erfbelasting, alleen uitleg over hoe het nu werkt.
De situatie: een gewoon gezin
Jan is 79 jaar, Els is 76 jaar. Ze zijn getrouwd in gemeenschap van goederen en hebben twee kinderen. Hun vermogen bestaat uit een koopwoning en spaargeld:
- Koopwoning, WOZ-waarde 400.000 euro.
- Spaargeld, 50.000 euro.
- Samen dus 450.000 euro aan gezamenlijk vermogen.
Belangrijk om te weten: omdat ze in gemeenschap van goederen zijn getrouwd, is de helft van dat vermogen al van Els zelf. Die helft, 225.000 euro, erft zij niet. Die was altijd al van haar. Alleen de andere helft, het deel van Jan van 225.000 euro, is straks de nalatenschap.
Nog een punt vooraf, want hierover bestaat veel verwarring. Voor de erfbelasting telt de eigen woning mee voor de volle WOZ-waarde, dus keer 1,00. De korting op de WOZ-waarde die veel mensen kennen, geldt alleen voor verhuurde woningen, niet voor de eigen woning waarin het gezin woont.
Moment 1: Jan overlijdt
Jan overlijdt zonder testament. Dan bepaalt de wet wat er gebeurt. Bij een partner en kinderen geldt de wettelijke verdeling (artikel 4:13 van het Burgerlijk Wetboek). Die werkt zo:
- Els krijgt alle bezittingen. De woning en het spaargeld blijven volledig bij haar. Zij kan gewoon in het huis blijven wonen en over het geld beschikken.
- De kinderen erven ook, elk voor een gelijk deel. Maar zij krijgen niets in handen. Ze krijgen een bedrag op papier, hun kindsdeel, in de vorm van een vordering op Els. Die mogen ze meestal pas opeisen als Els ook overlijdt.
De nalatenschap van Jan is 225.000 euro. Er zijn drie erfgenamen: Els en de twee kinderen. Elk erft een derde, dus 75.000 euro. Voor de kinderen is dat een vordering van 75.000 euro op papier.
Nu komt het punt dat mensen verrast. De kinderen zijn hier al erfbelasting over verschuldigd, terwijl ze nog geen euro op hun rekening hebben gekregen. De Belastingdienst rekent niet met de volle 75.000 euro, maar met de contante waarde: de waarde nu van een bedrag dat pas later komt. Die contante waarde hangt af van de leeftijd van de langstlevende. Els is 76 jaar. Daar hoort een factor van ongeveer 0,72 bij.
Rekenvoorbeeld per kind, moment 1
Elk kind betaalt dus ongeveer 2.777 euro erfbelasting, terwijl het 0 euro in handen krijgt. Els zelf betaalt geen erfbelasting: haar vrijstelling als partner is veel hoger dan wat zij erft. In de praktijk schiet Els de belasting van de kinderen vaak voor. Het meeste vermogen zit namelijk in de woning, en het spaargeld is beperkt. Precies daar zit de wrijving: de waarde zit vast in het huis, terwijl de belasting nu betaald moet worden.
Moment 2: Els overlijdt, jaren later
Jaren later overlijdt ook Els. Nu wordt haar nalatenschap afgewikkeld. En nu komen de vorderingen van de kinderen terug. Die worden nu opeisbaar. Stel dat de woning en het spaargeld samen nog steeds 450.000 euro waard zijn.
De vorderingen van de kinderen zijn schulden van de nalatenschap van Els. Ze gaan er dus eerst vanaf, voordat de rest wordt verdeeld en belast:
Nalatenschap van Els, moment 2
Die netto nalatenschap van 300.000 euro gaat naar de twee kinderen, elk de helft: 150.000 euro. Daar bovenop krijgen ze eindelijk hun oude vordering van 75.000 euro uitbetaald. Per kind komt er dus 225.000 euro binnen.
Over de verkrijging uit de nalatenschap van Els betalen de kinderen opnieuw erfbelasting. Over de 150.000 euro is dat, na aftrek van de vrijstelling, indicatief ongeveer 12.400 euro per kind. Over de oude vordering van 75.000 euro betalen ze niet nog een keer het volle bedrag. Bij het tweede overlijden vindt een verrekening plaats met de erfbelasting die bij moment 1 al over die vordering is betaald. Die verrekening is maatwerk. Het exacte bedrag laat u berekenen door een fiscalist.
Let op: dit rekenvoorbeeld is indicatief en met ronde bedragen. De werkelijke uitkomst hangt af van de exacte waarden, de vrijstellingen en tarieven in het jaar van overlijden, en de verrekening bij het tweede overlijden. Voor uw eigen situatie geldt uw eigen berekening.
Dezelfde euro's, twee keer gevolgd
Zet de twee momenten naast elkaar en het mechanisme wordt zichtbaar. Het kindsdeel van 75.000 euro leek bij moment 1 op niets, een papieren bedrag waar zelfs belasting over betaald moest worden. Bij moment 2 blijkt datzelfde kindsdeel een schuld te zijn die de nalatenschap van Els verkleint, en daarna alsnog naar de kinderen te gaan.
Dat is het spiegelbeeld. De wettelijke verdeling knipt de erfenis in twee momenten en legt in beide momenten een stukje belasting. Bij moment 1 licht, over de contante waarde. Bij moment 2 over wat er dan nog van de nalatenschap overblijft, met verrekening van wat al is betaald. Wie alleen naar het eerste moment kijkt, ziet een deel van het verhaal. Wie beide momenten volgt, ziet dat het om dezelfde euro's gaat.
Waarom dit mechanisme vaak wordt onderschat
Het CPB liet in juli 2026 zien dat de beelden die mensen van de erfbelasting hebben vaak niet kloppen met de feiten. Mensen overschatten hoeveel erfbelasting er over een gewone erfenis wordt betaald. En de wettelijke verdeling, de meest voorkomende situatie, is juist een van de minst begrepen onderdelen.
Dat is niet vreemd. Het is ook niet intuïtief dat kinderen belasting betalen over geld dat ze nog niet hebben. En het duurt vaak jaren voordat het tweede moment komt en het beeld compleet wordt. Deze pagina neemt geen standpunt in over of de erfbelasting hoger of lager moet. Ze legt alleen uit hoe het systeem nu werkt, zodat u met de feiten in de hand naar uw eigen situatie kunt kijken.
Meer weten over de aangifte zelf? Lees over de termijn, de vrijstelling en wie aangifte doet.
Veelgestelde vragen
- Waarom moeten de kinderen erfbelasting betalen als ze nog niets in handen krijgen?
- Omdat de wet zegt dat de kinderen bij het eerste overlijden al erven. Ze krijgen een vordering op de langstlevende ouder. Die vordering is geld waard, dus er wordt erfbelasting over berekend. Dat de vordering pas later wordt uitbetaald, maakt de belasting niet nul, maar wel lager. De Belastingdienst rekent met de contante waarde: de waarde nu van een bedrag dat pas later komt.
- Wat is een niet-opeisbare vordering?
- Bij de wettelijke verdeling krijgt de langstlevende partner alle bezittingen. De kinderen krijgen een bedrag op papier, hun kindsdeel, in de vorm van een vordering op die ouder. Ze mogen dat bedrag meestal pas opeisen als de langstlevende ouder ook overlijdt. Tot die tijd staat het geld op papier, niet op hun rekening.
- Betalen de kinderen bij het tweede overlijden nog een keer belasting over hun vordering?
- Nee, niet twee keer over hetzelfde bedrag. Bij het tweede overlijden vindt een verrekening plaats: de erfbelasting die bij het eerste overlijden al over de vordering is betaald, wordt meegenomen. Deze verrekening is maatwerk. Laat het exacte bedrag berekenen door een fiscalist.
- Geldt de wettelijke verdeling altijd?
- De wettelijke verdeling geldt automatisch als iemand overlijdt zonder testament en een echtgenoot of geregistreerd partner en een of meer kinderen achterlaat. Met een testament kan hiervan worden afgeweken. Kijk dus altijd eerst of er een testament is.
Zie het voor uw eigen situatie
Elk gezin is anders. De bedragen hierboven zijn een voorbeeld, niet uw uitkomst. Met Erfgids brengt u uw eigen nalatenschap stap voor stap in kaart en ziet u een indicatie van de erfbelasting per erfgenaam, ook bij de wettelijke verdeling.
De aangifte zelf doet u niet bij ons. Erfgids zorgt dat u goed voorbereid bent, en zegt het eerlijk als uw situatie om een fiscalist vraagt.
U beantwoordt eerst een paar gratis vragen over uw situatie.
Bronnen
Lees ook: het complete stappenplan voor het afwikkelen van een nalatenschap.