Erfenis zonder testament: wie regelt wat?
Laatst gecontroleerd: 3 juli 2026. Geschreven door Maarten Beekman. Dit is algemene informatie, geen juridisch advies.
Is er geen testament? Dan bepaalt de wet wie de erfgenamen zijn. Er is dan ook geen executeur. De erfgenamen regelen de erfenis samen. Vaak machtigen zij één persoon om het regelwerk te doen. Op deze pagina leest u hoe dat werkt en welke stappen er zijn.
Wie erft er zonder testament?
Zonder testament geldt het wettelijk erfrecht. De wet verdeelt mogelijke erfgenamen in vier groepen. Is er niemand in de eerste groep? Dan komt de volgende groep aan de beurt.
- De echtgenoot of geregistreerd partner, en de kinderen.
- De ouders, broers en zussen.
- De grootouders.
- De overgrootouders.
Is een erfgenaam zelf al overleden? Dan nemen zijn of haar kinderen die plaats in. Dit heet plaatsvervulling. Kleinkinderen kunnen zo toch erven.
Partner en kinderen: de wettelijke verdeling
Laat de overledene een echtgenoot of geregistreerd partner na, en één of meer kinderen? Dan geldt de wettelijke verdeling. De partner krijgt alle bezittingen en schulden. De kinderen krijgen hun erfdeel als geldbedrag. Dat bedrag kunnen zij meestal pas opeisen als de partner ook overlijdt.
Voor de achterblijvende partner betekent dit rust. U hoeft het huis niet te verkopen. U hoeft de kinderen niet direct uit te betalen. Wel telt hun erfdeel mee voor de erfbelasting.
Samenwonend zonder contract? Dan erft u niets
Dit is de belangrijkste valkuil. Woonde u samen zonder samenlevingscontract en zonder testament? Dan bent u volgens de wet geen erfgenaam. De erfenis gaat dan naar de familie van de overledene. Raadpleeg in deze situatie altijd een notaris over uw positie.
Wie regelt de erfenis?
Zonder testament is er geen executeur. Een executeur bestaat alleen als de overledene die in een testament heeft benoemd. Dat staat in de wet (artikel 4:142 BW).
De erfgenamen regelen de erfenis daarom samen. Zij zijn samen bevoegd. Voor veel handelingen is de handtekening van alle erfgenamen nodig. Dat is onpraktisch, zeker met meerdere erfgenamen.
Daarom machtigen erfgenamen vaak één persoon. Die persoon heet de gevolmachtigde, of boedelvolmachtigde. De volmacht wordt meestal vastgelegd bij de notaris, samen met de verklaring van erfrecht. De gevolmachtigde mag dan namens alle erfgenamen handelen. Denk aan bankzaken, opzeggingen en de verkoop van spullen.
Bent u die gevolmachtigde? Dan doet u het regelwerk, maar de erfgenamen beslissen samen over de grote stappen. Houd daarom bij wat u doet. Zo kunt u achteraf aan iedereen laten zien wat er is gebeurd.
De verklaring van erfrecht
Zonder testament heeft u vrijwel altijd een verklaring van erfrecht nodig. Dit is een officiële verklaring van de notaris. Daarin staat wie de erfgenamen zijn en wie gemachtigd is om te handelen. De bank vraagt hier meestal om voordat u toegang krijgt tot de rekeningen.
Lees meer over de kosten en wanneer u dit document nodig heeft: Verklaring van erfrecht: wat kost het en heeft u er een nodig?
Kies eerst hoe u de erfenis aanvaardt
Voordat u gaat regelen, kiest elke erfgenaam hoe hij of zij de erfenis aanvaardt. U heeft drie opties.
- Zuiver aanvaarden. U krijgt de bezittingen én de schulden. Ook als de schulden groter zijn.
- Beneficiair aanvaarden. U erft alleen als er iets overblijft na betaling van de schulden. Dit is de veilige keuze bij twijfel over schulden.
- Verwerpen. U ziet af van de erfenis.
Let op: gedraagt u zich als erfgenaam, bijvoorbeeld door spullen mee te nemen of te verkopen? Dan kan dat gelden als zuivere aanvaarding. Wees dus voorzichtig totdat u heeft gekozen.
Er is geen wettelijke einddatum voor deze keuze. Wel kunnen schuldeisers na drie maanden bij de erfgenamen aankloppen. Wacht daarom niet onnodig lang.
Wat moet er daarna gebeuren?
De afwikkeling bestaat uit vaste stappen. U brengt de bezittingen en schulden in kaart. U informeert instanties, zegt abonnementen op en betaalt de schulden. Daarna doet u aangifte erfbelasting. Daarvoor heeft u 20 maanden na het overlijden. Tot slot verdeelt u wat er overblijft.
Het complete overzicht met alle stappen vindt u hier: Nalatenschap afwikkelen: het stappenplan
Veelgestelde vragen
- Is er een executeur als er geen testament is?
- Nee. Een executeur bestaat alleen als de overledene die in een testament heeft benoemd. Zonder testament regelen de erfgenamen de erfenis samen, of via een gevolmachtigde.
- Wie erft er als er geen testament is?
- De wet bepaalt dat. Eerst de echtgenoot of geregistreerd partner en de kinderen. Zijn die er niet, dan de ouders, broers en zussen. Daarna de grootouders en overgrootouders.
- Erft mijn partner als wij samenwonen zonder contract?
- Nee. Een samenwonende partner zonder samenlevingscontract en zonder testament is geen erfgenaam volgens de wet. De erfenis gaat naar de familie van de overledene.
- Mag één erfgenaam de bankzaken regelen?
- Alleen met een volmacht van de andere erfgenamen. Die volmacht wordt meestal vastgelegd bij de notaris, samen met de verklaring van erfrecht. De bank vraagt om beide documenten.
- Moet ik de erfenis binnen drie maanden aanvaarden?
- Nee, er is geen wettelijke einddatum voor uw keuze. Wel kunnen schuldeisers zich na drie maanden melden. Kies daarom niet onnodig laat, en wees voorzichtig met de spullen totdat u heeft gekozen.
Zelf regelen, met overzicht
Regelt u de erfenis als erfgenaam of gevolmachtigde? Dan doet u dit vaak voor het eerst, in een moeilijke periode. Erfgids helpt u stap voor stap. U ziet wat er moet gebeuren, in welke volgorde, en u legt vast wat u heeft gedaan. Zo kunt u de andere erfgenamen altijd laten zien hoe u het heeft geregeld. U begint gratis en betaalt eenmalig 99 euro als u uw dossier wilt bewaren.
Geschreven door Maarten Beekman, oprichter van Erfgids. Laatst bijgewerkt: juli 2026.